محمد مهدى ملايرى
72
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
تاجنامهها و آييننامههاى ساسانى در ادبيّات عربى « مدّتها بود كه خوانندگان مجلّهء « الدراسات الادبية » نشريهء كرسىزبان و ادبيّات فارسى دانشگاه لبنان آرزو مىكردند كه آقاى دكتر محمّدى كتابى مخصوص و جامع در زمينهء بحثها و تحقيقاتى كه در صفحات اين مجلّه منتشر مىسازند تأليف نمايند ، و راههاى همكارى بين دو ادب فارسى و عربى و اثر متقابل هريك از دو فرهنگ ايرانى و عرب را روشن سازند ، و امروز ايشان با تأليف اين كتاب گرانقدر قسمتى از آن آرزوى ديرين ما را برآوردهاند ، و با پىجوئى از سرچشمههاى ايرانى ادبيّات عرب بهخوبى نشان دادهاند كه چگونه آن جويبارهاى ايرانى در بوستان ادبيّات عرب و بويژه در عصر عبّاسى جريان يافته و در آنچه گلهاى عبيرآميز و ميوههاى دلانگيزى بهبار آورده است . مؤلّف در اين جلد اوّل دو گونه از اين سرچشمهها را مورد بحث و تحقيق قرار داده ، يكى كتب و رسائلى كه مربوط به امور سلطنت بوده و فرمانهاى شاهى و همهء آن چيزهائى را كه دانستن آنها از لوازم ادب و فرهنگ شاهان به حساب مىآمده - و مجموع آنها با عنوان عام « تاجنامه » خوانده مىشده است - دربرداشته ، و ديگر آنچه دربارهء قواعد و رسوم و آداب و اصطلاحات مربوط به امور سياست و ادارهء اجتماع بوده كه با عنوان عام « آييننامه » معروف گرديده است . كتاب تاجنامه چنان كه گمان مىرفته كتاب واحدى نبوده است كه در موضوع واحدى تأليف شده باشد . تاكنون كسانى كه در اين زمينه تحقيق كردهاند وقتى كه در فهرست آثار ابن مقفّع نام كتابى را كه وى از فارسى ترجمه كرده بوده بنام « كتاب تاج در سيرت انوشيروان » ديدهاند ، و در كتاب « الفهرست » ابن النديم نيز در ضمن كتابهائى كه ايرانيان در شرح حال و سرگذشتهاى صحيح پادشاهان خود تأليف كردهاند به كتاب